Top 18 bezienswaardigheden in Ticino: wat zien & doen in het zonnige zuiden van Zwitserland
Ticino is het meest zonnige, zuidelijk kanton van Zwitserland en ligt pal tegen de Italiaanse grens aan. Deze regio heeft eigenlijk alles in huis voor een ongevergetelijke vakantie. Hoge (besneeuwde) bergen? Check. Idyllische meren met een mediterrane sfeer? Zeker. Charmante stadjes met historische bezienswaardigheden en gezellige terrasjes? Ook check. Hier geniet je van la dolce vita, maar dan in Zwitserland! Benieuwd naar meer? In deze blogpost kan je je alvast onderdompelen in de mooiste bezienswaardigheden van Ticino, met enkele leuke excursie- en verblijftips.
Inhoud artikel
Ticino, een vleugje la dolce vita in Zwitserland
Het zuidelijkste kanton van Zwitserland ligt tegen Italië aan en heeft daardoor een heel eigen karakter. En dat merk je. Vergeet even dat typische beeld dat je misschien hebt van Zwitserland met houten chalets en loeiende koeienbellen. Hier zijn het kleurrijke dorpjes en wuivende palmbomen langs de charmante bergmeren die het beeld bepalen! En ook de keuken, waar risotto, polenta, kastanjes en lokale kazen een veel grotere rol spelen. En hoewel de Italiaanse invloeden duidelijk aanwezig zijn, zijn de Zwitserse Alpen toch nooit ver weg. Vanop een terrasje aan het Lago Maggiore kijk je namelijk uit op de besneeuwde bergtoppen die op de achtergrond van het meer oprijzen.
Waar ligt Ticino op de kaart?
Plan je graag een vakantie naar Ticino? Ontdek de zuidelijke regio van Zwitserland dan het best met een auto, zodat je alles kan verkennen op eigen tempo. Vanuit Brussel is het ongeveer 9 à 10 uur rijden tot de regiohoofdstad Bellinzona. Kom je liever met het vliegtuig en huur je ter plekke een wagen? Dat kan ook. Door de ligging in het zuiden van Zwitserland dien je wel telkens een kleine afstand af te leggen. Je boekt best een vlucht naar Milaan of Zürich. Vanaf de luchthaven van Milaan is het nog ongeveer 1u30 rijden en vanuit Zürich 2u15. Eenmaal ter plekke kan je je verplaatsen met een huurauto of met de trein.
Locarno aan de oevers van Lago Maggiore
Laten we beginnen met een van de favoriete plekken: Locarno. De stad ligt aan de noordelijke oever van het bekende Lago Maggiore. Zowel Zwitserland als Italië mag dus genieten van de voordelen van het prachtige Lago Maggiore! Echter draait het centrum van Locarno vooral rond Piazza Grande, een groot plein met arcades, restaurants en cafés. Wist je dat hier ieder jaar het beroemde Locarno Film Festival plaatsvindt? Het plein verandert dan in een enorme openluchtbioscoop. Aan de rand van de oude binnenstad vind je Castello Visconteo, een oude burcht, waar nog een deel van bewaard is gebleven.
OVERNACHTINGSTIP: Boek hier je verblijf in het centrum van Locarno, met zicht op het bekende meer.
Madonna del Sasso met zicht op Locarno
Hoog boven Locarno staat de Madonna del Sasso, een bedevaartskerk die spectaculair tegen de rotswand van de berg hangt. Volgens de overlevering verscheen de Maagd Maria hier in de 15de eeuw aan monnik Bartolomeo d'Ivrea. Op die plek ontstond het huidige heiligdom. Je kan er vanuit Locarno naartoe wandelen via een pad, maar je kan evengoed gebruikmaken van de historische kabeltram die vanuit de stad omhooggaat richting Orselina.
De wandeling is leuk als je wat meer tijd hebt, want onderweg kom je langs verschillende kapelletjes. Wie liever zonder klim boven raakt, kan eenvoudig de funicolare nemen. Wanneer je bij het klooster bent, geniet je tevens van een van de mooiste uitzichten over Locarno. Het uitzicht is voor velen de grootste reden om het heiligdom te bezichtigen, maar de kerk zelf is ook een bezoekje waard vanwege de schilderingen, het stucwerk en de religieuze kunst.
Eén en al gezelligheid in Ascona
Vlak naast Locarno ligt Ascona, volgens sommigen het meest fotogenieke stadje van Ticino. Dat komt wellicht door de beroemde promenade langs het Lago Maggiore, de kleurrijke huizen en de vele terrasjes langs het water. Ascona is zeker geen grote stad, maar dat hoeft ook niet. De oude binnenstad is een wirwar van kronkelende straatjes met boetieks en het ene cafeetje na het andere. Een wandeling langs het meer, een lekkere espresso op de Piazza Giuseppe Motta en daarna een aperitivo met uitzicht over het water: meer moet dat eigenlijk niet zijn.
Monte Verità, de heuvel boven Ascona, ligt op een kwartiertje wandelen. Men noemt het ook wel eens de "hippieberg". Het werd een soort ontmoetingsplaats voor creatieve geesten als kunstenaars, schrijvers, dansers en vrijdenkers uit alle windstreken die hier rond 1900 hun eigen hippiecommune startten.
🚲 TIP: Dompel jezelf onder in de paradijselijke Valle Maggia tijdens een elektrische fietstocht tussen Ascona en Locarno.
Twee prachtige meren: Lago Maggiore en Lago di Lugano
In Ticino zijn er twee prachtige meren waar je heerlijk kan vertoeven. Lago Maggiore, misschien wel het bekendste meer, maar dan eerder op Italiaanse bodem. Toch strekt een deel van het Lago Maggiore zich uit tot Zwitserland en weet het al jarenlang mensen te trekken. Het zachte klimaat, het prachtige berglandschap, de charmante steden, adembenemende panorama's en de leuke activiteiten op het water zijn dan ook ideaal voor een aangename vakantie! Bovendien kan je ook altijd eens de veerboot nemen en een Italiaans stadje meepikken. Cannobio is alvast een aanrader!
Iets minder bekend, maar zeker niet minder mooi is Lago di Lugano. Ook dit meer ligt zowel op Zwitsers als Italiaans grondgebied. In vergelijking met Lago Maggiore is dit meer veel grilliger en wordt het omringd door steile, beboste bergen. Een ontspannende boottocht is voor velen de mooiste manier om het meer te ontdekken: je kan stoppen bij de verschillende steden aan het water of een dagje ronddobberen en genieten van het uitzicht.
Met de boot naar de Brissago-eilanden
Vanaf Ascona of Locarno kan je met de boot naar de Brissago-eilanden. Vooral het grote eiland, Isola Grande, is bijzonder. Hier wandel je door een botanische tuin met honderden plantensoorten uit alle hoeken van de wereld. Dankzij het uitzonderlijk milde klimaat kunnen hier subtropische en mediterrane planten groeien die je normaal niet in Zwitserland zou verwachten. Je vaart er makkelijk met de boot naartoe om vervolgens door de botanische tuin te wandelen langs de bamboebossen, wuivende palmbomen, kleurrijke camelia's, lotusbloesems en andere exotische soorten. Je kan er ook iets drinken in de mooie villa met café. Je hoeft ook zeker geen plantenliefhebber te zijn om deze uitstap leuk te vinden.
De Isola di Brissago hebben het Lago Maggiore niet voor zichzelf. Aan de overkant, op Italiaans grondgebied, liggen namelijk ook de beroemde Borromeïsche eilanden.
Drie middeleeuwse kastelen in Bellinzona
Dan heb je het authentieke Bellinzona, de hoofdstad van Ticino. De stad ligt een beetje centraal in het kanton, in de brede vallei van de rivier de Ticino. Bellinzona is een vestingstad en kwam pas echt tot ontwikkeling na de opening van de Gotthard-tunnel. Het absolute hoogtepunt zijn de drie middeleeuwse kastelen Castelgrande, Montebello en Sasso Corbaro, samen met delen van de oude verdedigingswerken UNESCO-Werelderfgoed. Castelgrande, het oudste kasteel, ligt direct boven de stad en is het makkelijkst te bereiken. Vanaf de muren en torens kijk je uit over Bellinzona en de vallei. Montebello ligt wat hoger en Sasso Corbaro nog verder boven de stad, omringd door wijngaarden. Samen vormden de kastelen vroeger een indrukwekkend verdedigingssysteem dat de belangrijke en historische Alpenroute controleerde.
BESPAARTIP: Bezoek de drie kastelen van Bellinzona met de Fortezza Pass, een combiticket waarmee je toegang hebt tot Castel Grande, Castello di Montebello en Castello di Sasso Corbaro.
Vandaag wandel je over de oude vestingmuren en krijg je tegelijkertijd zicht op de oude binnenstad en het landschap van de Ticino-vallei. De stad zelf is trouwens ook het vernoemen waard. Je vindt er een oude binnenstad met charmante straatjes, de 15de-eeuwse Santa Maria delle Grazie-kerk die bekendstaat omwille van het renaissancefresco, en heel wat charmante winkeltjes. Ook leuk om te doen hier, is de kleurrijke zaterdagmarkt op de Piazza Nosetto met allerlei specialiteiten uit Ticino. En wie van carnaval houdt, kan tijdens Rabadan komen, het grote carnaval waarbij de stad een week lang verandert in een explosie van muziek, kleurrijke kostuums en confetti.
Lugano
Lugano is voor velen een eerste kennismaking met Ticino. Dat komt omdat het niet alleen de grootste stad van het kanton is, maar ook door de ligging aan het gelijknamige Lago di Lugano. Deze plek heeft misschien wel de meest uitgesproken mediterrane sfeer van heel Zwitserland en dat heeft zo zijn charme. De stad heeft een mooie promenade langs het meer, palmbomen en oleanders, sfeervolle pleinen, arcades, winkels en restaurants. Het historische centrum is klein genoeg om te voet te ontdekken. Piazza della Riforma vormt het hart van de stad en is een goede plek om de sfeer voor een eerste keer op te snuiven, terwijl de Via Nassa vooral aan te raden is voor wie graag wat winkelt. Voor kunst en cultuur is het LAC Lugano Arte e Cultura een leuke tussenstop.
Een leuke tip voor je verblijf in Lugano: neem de kabelbaan naar Monte San Salvatore of trek naar Monte Brè. Vanaf beide bergtoppen geniet je van een van de mooiste uitzichten over het meer en de omliggende bergen. Op een heldere dag zie je ongelooflijk ver. Je kan vervolgens weer met de kabelbaan naar beneden of een wandeling maken richting een van de andere dorpjes aan het meer.
Of plan een uitstapje van Lugano naar het oude vissersdorpje Gandria. Het hangt als het ware tegen de berghelling boven het meer en bestaat uit smalle steegjes, trappen en oude stenen huizen die dicht tegen mekaar aangebouwd zijn. Je kan er met de boot naartoe of er naartoe wandelen via de mooie wandelroute langs het meer, Sentiero di Gandria.
🚃 TIP: Bezoek de prachtige Monte San Salvatore van Lugano met de kabeltram of volg een begeleide stadswandeling.
Centovalli
Centovalli betekent letterlijk "honderd valleien" en loopt richting de Italiaanse grens. Deze vallei staat bekend om zijn steile berghellingen, groene bossen, kleine dorpjes en diepe kloven. De bekendste manier om de omgeving te beleven is wellicht met de Centovalli-spoorlijn, tussen Locarno en het Italiaanse Domodossola. De treinrit gaat grotendeels over oude bruggen en viaducten en door een spectaculair berglandschap. Wedden dat je tijdens de treinrit voortdurend naar buiten wil kijken?
De valleien van Ticino
Ten noorden van Bellinzona wordt Ticino steeds ruiger. Hier beginnen de echte Alpenvalleien en ruil je de pittoreske meren en charmante steden in voor diepe bergdalen, groene bossen en kleine dorpjes midden in de alpenweides. In het noorden liggen onder meer de Leventina-, Blenio- en Bedrettovallei, terwijl je in de omgeving van Locarno de Valle Maggia, Valle Verzasca, Valle Onsernone, Centovalli en Valle Bavona vindt. De meeste valleien zijn bekend om de kleine, authentieke Ticinodorpjes met traditionele stenen huizen en talloze mogelijkheden om te wandelen in de buurt.
Vooral Valle Verzasca is populair. De rivier die door het dal stroomt, is beroemd om haar helder, groenblauwe water. Rond Lavertezzo vind je de bekende Ponte dei Salti, een stenen boogbrug waar je een van de meest gefotografeerde plekjes van Ticino vindt. Op warme dagen is het een gezellige plek om te zwemmen, al moet je wel een beetje voorzichtig zijn omwille van de stroming en rotsen. Verderop ligt het piepkleine Corippo en Sonogno, een van de laatste dorpen van het dal.
De Valle Maggia is minstens zo interessant. De rivier de Maggia heeft hier door de eeuwen heen diepe kloven en natuurlijke rotspoelen uitgesleten. Ook hier kan je op verschillende plaatsen in de zomer zwemmen. Een ander bijzonder landschap vind je in Valle Bavona. In tegenstelling tot andere valleien, is het hier opvallend ruig en authentiek. De Bleniovallei kreeg dan weer de bijnaam Valle del Sole, de Vallei van de Zon, en heeft een zachter landschap met groene hellingen met dorpjes en kastanjebossen.
Spectaculaire waterval van Foroglio
Aan mooie natuur geen gebrek in Ticino. Ook deze waterval, in de Bavona vallei, behoort daartoe. De Cascata di Foroglio stort hier ongeveer 110 meter naar beneden en is in werkelijkheid nóg indrukwekkender dan op foto's. Het water komt met behoorlijk wat kracht van de rotswand naar beneden en spat onderaan uiteen in een wolk van verfrissende nevel. De waterval is best spectaculair om te zien. Zeker na een periode met veel regenval of wanneer de sneeuw in de bergen smelt.
Ook het bergdorpje zelf is minstens zo interessant. Eigenlijk is het niet meer dan een verzameling rustieke stenen huizen met moestuinen aan de voet van de bergwand. Het is een mooi voorbeeld van de manier waarop mensen zich vroeger in deze afgelegen bergvalleien vestigden. Vanaf het dorp wandel je via een groen pad naar de voet van de waterval.
Monte San Giorgio en zijn fossielen
Deze beboste, piramidevormige berg staat sinds 2003 op de UNESCO-Werelderfgoedlijst vanwege de uitzonderlijk rijke fossielen die hier werden gevonden. Het gaat om fossielen uit het Midden-Trias, ongeveer 245 tot 230 miljoen oud. Je zou het niet meteen denken, maar het verhaal achter de berg is eigenlijk fascinerend: ooit lag hier een tropische lagune waarin allerlei zeedieren leefden. Verschillende vissoorten, reptielen, weekdieren, ammonieten... noem maar op. Door de bijzondere geologische omstandigheden zijn hun resten bijzonder goed bewaard gebleven. Meer daarover kom je te weten in het Fossielenmuseum van Meride. Monte San Giorgio is daarnaast ook een mooie wandelbestemming, met een bosrijk landschap en uitzicht over het Lago di Lugano en de omliggende bergen.
Wintersportvakantie in Ticino
Ticino kan je bovendien het hele jaar door bezoeken, niet enkel in de zomerperiode. Ook in de wintermaanden valt hier heel wat te beleven. Wie graag eens op de skilatten staat of gaat sneeuwschoenwandelen in het besneeuwde landschap, kan dat zeker ook. Een van de bekendere wintersportgebieden in het zuidelijke deel van Zwitserland is Pesciüm aan de voet van het Gotthardmassief. Vanuit Airolo brengt een kabelbaan je in ongeveer vijf minuten naar het skigebied. Er zijn meer dan 30 kilometer pistes met blauwe, rode en zwarte afdalingen.
Bosco Gurin, het hoogstgelegen dorp van Ticino ligt op ongeveer 1500 meter. De houten en stenen huizen hier herinneren aan de Walsergemeenschap die zich meer dan zeven eeuwen geleden vestigde op deze plek. Zelfs het lokale dialect, Ggurijnartitsch, wordt hier nog altijd gesproken. Ook hier kan je skiën; je vindt er zo’n 30 kilometer skipistes, sneeuwschoenroutes, een skischool, gezinsactiviteiten en een drie kilometer lange rodelbaan.
Ontdek het charmante Morcote
Ook Morcote, aan de zuidelijke oever van het Lago di Lugano, is zo'n gezellige plek die je zeker niet moet overslaan wanneer je hier in de omgeving vertoeft. Morcote was oorspronkelijk een vissersdorp en groeide dankzij de ligging aan het meer uit tot een belangrijke aanlegplaats. Vandaag is vooral de historische kern bijzonder. Oude huizen, arcades en smalle straatjes lopen tegen de helling omhoog. Ook het kasteel is een blikvanger. Althans de overblijfselen daarvan en de glooiende wijn- en olijfgaarden die het omringen.
Bezoek hier zeker eens de opvallende kerk Santa Maria del Sasso, die hoog boven het dorp ligt. De klim ernaartoe is de moeite waard, niet alleen vanwege de kerk zelf, maar vooral vanwege het fantastische uitzicht! Bij de kerk kan je eventueel nog een stukje omhoog wandelen naar het Parco Scherrer, een botanische tuin met exotische planten.
🍷 TIP: Ontdek de schoonheid van Morcote en geniet van een wijntour in het kasteel van Morcote. Boek hier je wijnproeverij.
Tibetaanse hangbrug Carasc
Vlak bij Bellinzona vind je nog een bijzonder plekje: de Tibetaanse hangbrug Carasc. De brug ligt boven Monte Carasso en verbindt het oude gehucht Curzútt met het wandelpad Via delle Vigne. Geen uitstapje voor mensen met hoogtevrees want deze brug is zo'n 270 meter lang en hangt ongeveer 130 meter boven de vallei. Kleine hoogtevrees? Dan kan je misschien wel eens proberen om de houten brug over te wandelen: ze is namelijk stevig gebouw en voorzien van alle veiligheidsvoorzieningen.
Het oude bergdorpje Curzùtt boven Bellinzona
Curzútt geeft een mooi beeld van wat je je kan voorstellen bij het traditionele Ticino. Je vindt er nog een par stenen huizen, oude paadjes en vlak bij staat ook de romaanse kerk van San Bernardo met oude fresco's.
Ferrovia naar Monte Generoso
Even genoeg van al dat wandelen? Dan kan je hier de historische tandradtrein nemen naar de top van de Monte Generoso op 1704 meter hoogte. De Ferrovia Monte Generoso vertrekt in Capolago, aan het meer van Lugano, en legt een traject af van ongeveer 9 kilometer. De spoorlijn is al meer dan 135 jaar oud. Tickets bestel je hier.
Tijdens de langzame rit naar boven geniet je van een betoverend berglandschap, het meer en de zuidelijke heuvels aan je voeten. Eenmaal boven wordt dat uitzicht nog weidser en mooier. Je vindt er ook de opvallende "Fiore di pietra", wat letterlijk de stenen bloem betekent en je kan er iets eten in het gastronomisch restaurant of gewoon genieten van de mooie omgeving. Men noemt het niet voor niets de belangrijkste panoramaberg van het kanton.
Swissminiatur in Melide
Een leuke uitstap met de kids, is het Swissminiatur in Melide. Het themapark ligt een eindje verder van Lugano. Hier wandel je door héél Zwitserland, maar dan in miniatuur. Je ziet er meer dan 130 handgemaakte modellen van Zwitserse gebouwen, monumenten en landschappen, waarvan het ene je al wat bekender voorkomt dan het andere. Het grootste miniatuur openluchtmuseum van Zwitserland werd geopend in 1959 aan de oevers van het Lugano-meer. Tickets boek je hier.
Airolo bij de Tremolastrasse en Gotthardpass
In het noorden van Ticino ligt het plaatsje Airolo. Het dorpje zelf is niet echt groot en er valt maar weinig bijzonder te zien. Toch is het een bekende plek in de omgeving, vanwege de ligging aan de voet van de Gotthard en aan het begin van de historische route over de pas. De grootste trekpleister is hier dan ook de Tremolastrasse, een oude weg die vanuit Airolo in een reeks haarspeldbochten naar de Gotthardpass klimt. Vanaf hogerop zie je de weg als een lange, lichtgekleurde slinger tegen de bergwand liggen. Het beste uitzicht heb je vanaf dit punt: bekijk de ligging op de kaart.
Het spectaculairste gedeelte is ongeveer vier kilometer lang en overwint daarbij zo'n 300 hoogtemeters in 24 haarspeldbochten. Wist je dat iedere bocht zijn eigen naam heeft?
Hoewel de oude Tremolastrasse toeristisch erg geliefd is, is de moderne Gotthardweg ook een bestemming op zich. Je kan er zelfs het Museo Nazionale del San Gottardo bezoeken waar je alles te weten komt over de geschiedenis van deze legendarische noord-zuidverbinding.
Belangrijk om rekening mee te houden: als je de Tremola met de auto wilt rijden, kijk dan vooraf even naar de actuele omstandigheden. De Gotthardpas is een hooggelegen Alpenpas en kan buiten de zomermaanden door sneeuw gesloten zijn. De moderne Gotthardverbinding en de tunnel zijn dan de praktische alternatieven.
Proef de lokale gastronomie in een traditionele grotti
Verwacht geen klassieke Zwitserse kaasfondue op ieder menu; ook de lokale keuken kent heel wat Italiaanse invloeden. Een heerlijke risotto al Merlot, polenta met stoofvlees, lokale kazen en gerechten met kastanjes zijn typisch voor de regio. Mocht je de kans hebben, dan raden we aan deze specialiteiten eens uit te proberen in een van de zogenaamde grotti: traditionele eetgelegenheden waar je lokale gerechten kan eten aan een rustiek tafeltje. De ene ligt verscholen in het bos, de andere vlak aan het water; iedere grotti heeft zo zijn charme. Vroeger werd een grotto, vaak uitgegraven in een rots, echter gebruikt als natuurlijke koelkelder om eten en drinken in te bewaren.
Tip: Grotto San Michele, met prachtig terras tussen de muren en wijngaarden van Castelgrande en panoramisch uitzicht over Bellinzona is alvast een aanrader. Ook Grotto Milani da Michela en Grotto dei Pescatori zijn een bezoekje waard.
Verblijftips in Ticino: waar overnachten?
Er valt dus heel wat te zien en te doen in het Zwitserse kanton, en daarom verblijf je best een paar dagen of een midweek in deze veelbelovende regio. Er zijn dan ook een paar goede uitvalbasissen! Locarno en Ascona aan het Lago Maggiore, Lugano aan het gelijknamige meer en Bellinzona. Dat laatste stadje ligt iets centraler en is aan te raden als je ook de noordelijke valleien wil verkennen of wil gaan skiën. Hieronder alvast enkele van onze favoriete verblijven in Ticino:
- Pal aan de promenade van het Lago Maggiore ligt het Hotel Arcadia Locarno. Kamers hebben een balkon of terras, sommige met zicht op het meer. Verder beschikt het hotel ook over een zwembad, restaurant en gratis fietsen. Meer info en boeken.
- Hotel Lido Seegarten, een 4-sterrenhotel aan het Meer van Lugano, op slechts 10 minuten wandelen van het centrum. Het familiehotel beschikt over elegante kamers, een bar, een buitenzwembad met directe toegang tot het meer en een fitnessruimte met panoramisch uitzicht. Meer info en boeken.
- In Bellinzano kan je overnachten in het charmante La Tureta Boutique Hotel & Restaurant. Dit hotel biedt familiekamers, een gezellig restaurant en iedere ochtend een uitstekend ontbijt. Meer info en boeken.
Mis niets tijdens je verblijf in Zwitserland met onze reisgids
Wil je niets missen tijdens je vakantie in Zwitserland? Dan hebben we goed nieuws, want wij deden al het opzoekingswerk voor jou. Koop onze reisgids Zwitserland met een volledig uitgestippelde route langs alle bezienswaardigheden (+ gps-coördinaten). Eerst uitproberen? Download dan je gratis preview reisgids Zwitserland.