Top 12 bezienswaardigheden in Schaffhausen: wat zien en doen tijdens je verblijf?
Schaffhausen, vooral bekend als de uitvalsbasis voor de beroemde Rijnwaterval, weet iedere bezoeker te betoveren met zijn historische charme en sfeervolle oude binnenstad. Hier dwaal je rustig door de gezellige straatjes aan de voet van het imposante Munot en langs de rijk beschilderde gevels waar hier en daar een winkel of cafeetje in gehuisvest zit. Wie Schaffhausen nog niet kent, ontdekt in deze blogpost alvast de mooiste bezienswaardigheden en leuke verblijftips.
Inhoud artikel
Waar ligt Schaffhausen?
De stad ligt helemaal in het noorden van Zwitserland, pal aan de rivier de Rijn en letterlijk tegen de Duitse grens aan. Schaffhausen is vooral bekend om de nabijheid van de beroemde Rijnwatervallen, een van de bekendste natuurwonderen van het land. Ook Stein am Rhein, de Untersee en de Bodensee zijn makkelijk te bereiken. Je kan Schaffhausen daardoor ook perfect combineren met een bezoek aan de Bodensee of met een roadtrip door Zuid-Duitsland. Niet alleen de omgeving is bezienswaardig, ook Schaffhausen zelf heeft heel wat te bieden.
Ligging van Schaffhausen op de kaart
Je kan Schaffhausen bereiken op drie manieren: met de auto, de trein of het vliegtuig. Kies je om te reizen met het vliegtuig, dan geniet je van iets meer comfort en kan je je ter plekke verder verplaatsen met de trein of een huurauto. Daarvoor boek je best een vliegticket naar Zürich dat zo'n 50 kilometer zuidwaarts ligt.
De oude binnenstad van Schaffhausen
Het leukste aan Schaffhausen is misschien wel de oude binnenstad. Die is grotendeels autovrij en overal vind je er beschilderde gevels, oude gildehuizen, kleine fonteintjes, smalle straatjes en vooral heel veel erkers. Heel veel. Schaffhausen, de zogenaamde "Erker Stadt", telt maar liefst 171 historische erkers, en daarmee heeft de stad er meer dan eender welke stad in Zwitserland. Sommige zijn klein en subtiel, andere steken meters uit de gevels uit en zijn mooi beschilderd of voorzien van prachtig hout- en steenwerk. Het loont dus zeker de moeite om tijdens je wandeling door de stad gewoon eens naar boven te kijken in plaats van voortdurend naar de wandelroute op je Google Maps.
Je kan een begeleide wandeling volgen langs de erkers, maar je kan de oude binnenstad ook prima op eigen houtje ontdekken. Begin bijvoorbeeld op de Fronwagplatz en wandel door de omliggende straten. Je komt vanzelf langs opvallende gebouwen zoals het Haus zum Ritter, waarvan de rijk beschilderde gevel een van de blikvangers van de stad is. Ook de Fronwagturm, een oude klokkentoren, hoort bij het typische stadsbeeld van Schaffhausen. Een beetje verder op de Herrenacker, het grootste plein van de oude binnenstad, kan je nog even neerploffen op een van de terrasjes alvorens je verder op ontdekking gaat.
OVERNACHTINGSTIP: Verblijf je graag op wandelafstand van de bezienswaardigheden? Boek dan je verblijf in de oude binnenstad van Schaffhausen.
Uitzicht vanaf Vesting Munot
Boven de oude stad zie je de Munot liggen, het ronde fort dat zowat hét symbool van Schaffhausen is. De eeuwenoude vesting werd in de 16de eeuw gebouwd op de Emmersberg en ziet er anders uit dan veel andere forten in Zwitserland: de Munot is zo goed als perfect rond en wordt omringd door wijnvelden. Het heeft een diameter van 50 meter en muren tot 4 meter dik. Bijzonder aan het gebouw is de toren van de Munotwachter. In de middeleeuwen had het luiden van de klokken een belangrijke functie: het kondigde aan wanneer de vijand naderde. De klokken luidden toen een kwartier lang om de stadspoorten te sluiten en de horeca in de stad te sluiten. Vandaag de dag luidt de wachter nog de steeds iedere avond om negen uur de klokken.
Vanuit de oude stad klim je via de Reitschnecke naar boven en eenmaal op de vestingmuren krijg je een mooi en weids uitzicht over de rode daken van Schaffhausen en het omliggende Rijnlandschap. De toegang tot de Munot zelf is bovendien gratis, al is een begeleide rondleiding wel betalend. Tijdens je rondleiding door de kazemat kom je wel allerlei interessante feiten over de geschiedenis van de Munot en anekdotes van de Munot-wachters uit voorbije eeuwen te weten. Je komt op plekken, zoals de wapenkamers en ondergrondse tunnels, die voor het publiek niet zomaar geopend zijn.
Schwabentor
Aan de noordkant van de oude binnenstad, aan de Vorstadt, staat de Schwabentor. De stadspoort dateert uit de 14de eeuw als de "Neuturm", en is een van de enige en de opvallendste overblijfselen van de middeleeuwse stadsmuur ter bescherming tegen de Zwaben. Het meest bijzondere aan de poort is misschien wel de spreuk van schilder Arnold Oechslin, die de poort al sinds 1935 siert. De spreuk "Lappi tue d'Auge uf", letterlijk vertaald naar: dwaas, doe je ogen open. Hoewel deze spreuk niet echt een verband heeft met de stad, is ze tot ver buiten Schaffhausen bekend geraakt.
TIP: Ontdek de charme van de stad tijdens een wandeling door Schaffhausen met gids.
De gevelschilderingen van Haus zum Ritter
Wanneer je door de oude binnenstad wandelt, ga dan een naar het Haus zum Ritter, aan de Vordergasse. Vooral de gevel van het Ridderhuis trekt meteen de aandacht: die is rijk beschilderd met renaissancefresco’s en zit vol figuren, mythologische taferelen en verwijzingen. Het huidige uiterlijk dateert uit de 16de eeuw, al gaat de geschiedenis van het gebouw veel verder terug. Het huis werd in 1566 door Hans von Waldkirch verbouwd en kreeg toen zijn monumentale gevel. Wat je vandaag ziet, is dis grotendeels een reconstructie van de oorspronkelijke schilderingen.
De originele fresco’s werden in de 20ste eeuw verwijderd en bevinden zich in het Museum zu Allerheiligen om ze zo goed mogelijk te kunnen bewaren. De kopieën op de gevel zijn trouwens zo overtuigend dat je dat vanop straat nauwelijks merkt. Wandel je een beetje verder dan kom je bij de Reformierte Kirche St. Johann. De klokkentoren van deze kerk heb je wellicht al eens gespot wanneer je door het centrum wandelde.
Museum zu Allerheiligen naast de Münsterkirche
Als je maar één museum in Schaffhausen kan bezoeken, raden we Museum zu Allerheiligen aan. Niet omdat het één specifiek onderwerp behandelt, maar juist omdat het een beetje van alles heeft. Het museum is gevestigd in het voormalige benedictijnenklooster Allerheiligen, midden in de oude stad, en toont een mooie mix van archeologie, kunst, cultuur en natuur van de regio.
Je wandelt er eigenlijk door duizenden jaren geschiedenis. Van prehistorische vondsten en Romeinse voorwerpen tot middeleeuwse kunst en verhalen over de ontwikkeling van Schaffhausen en zijn industrie. Ook de beroemde vindplaats Kesslerloch komt aan bod, waar belangrijke sporen van de vroegste bewoners van de regio zijn gevonden.
Daarnaast heeft het museum een kunstcollectie met werken van onder meer Lucas Cranach, Ferdinand Hodler, Félix Vallotton en Otto Dix. En dan is er nog de natuurhistorische afdeling met dieren, planten en fossielen uit de regio. Alles bij elkaar telt de collectie meer dan 280.000 objecten.
Maar het gebouw zelf is minstens zo interessant. Het voormalige klooster bestaat uit onder meer een kloosterkerk (de Münsterkirche), kruisgang en kloostertuin. De kruisgang en de tuin kan je overdag gratis bezoeken, ook als je geen museumticket koopt.
IWC Schaffhausen Museum
Een leuk en totaal ander museum is het IWC Museum van de bekende Schaffhausense horlogemaker International Watch Company. Zelfs als je niet meteen warmloopt voor horloges, is dit museumbezoek best interessant. De collectie bestaat uit meer dan 230 stukken en vertelt de geschiedenis van IWC vanaf de eerste Jones-kalibers en historische zakhorloges tot iconische modellen zoals de Portugieser en Pilot’s Watches. Met de IWC-app kan je bovendien een audioguide gebruiken om wat achtergrondinfo te verzamelen terwijl je door de tentoonstelling wandelt.
Naast deze twee musea zijn er nog een aantal die je kan bezichtigen
- Wie liever iets eigenzinnigers ziet, kan terecht in het Museum Stemmler. Deze bijzondere natuurhistorische collectie ontstond uit de verzameling van de Schaffhauser Carl Stemmler en bestaat onder meer uit opgezette dieren, vogels en andere natuurhistorische objecten.
- Ook het Museum im Zeughaus is interessant als je belangstelling hebt voor militaire geschiedenis. Het museum is ondergebracht in historische militaire gebouwen en toont onder meer wapens, voertuigen, uniformen en ander militair materiaal. Je krijgt er vooral een beeld van de Zwitserse militaire geschiedenis en de rol van het leger door de jaren heen.
Rijnwatervallen, de grootste waterval van Europa
De Rheinfall ligt echter niet in Schaffhausen, maar op een goede 10 minuten rijden of een half uurtje wandelen. Toch is de stad vooral bekend als uitvalsbasis voor dit natuurwonder, het is dé grootste waterval van Europa en enorm populair onder toeristen. Hier wacht je dan ook een indrukwekkend schouwspel met een breedte van 150 meter en een hoogte van 23 meter. Per seconde stroomt hier maar liefst gemiddeld 600 kubieke meter water over de rotsen van de Rheinfallen. Je kan het zelf van dichtbij meemaken tijdens een boottocht naar de prachtige watervallen of je vergapen vanaf het uitkijkplatform.
De boten vertrekken vanaf de noordelijke oever naar de Rijnwatervallen. De populairste tour? Dat is de rockride waarbij de boten varen tot bij de iconische rots in het midden van de waterval. Deze kan je ook beklimmen, waardoor je letterlijk middenin de watervallen komt te staan. Tickets voor die boottochten koop je rechtstreeks aan de aanlegsteigers of online op voorhand.
Schloss Laufen am Rheinfall
Aan de andere kant van de Rijnwatervallen ligt Schloss Laufen, spectaculair boven op de rotsen. Het kasteel zelf dateert al uit de middeleeuwen en wordt voor het eerst vermeld in de 9de eeuw. Door de ligging boven de Rheinfall is het eigenlijk een van de beste plekken om de waterval van dichtbij te beleven.
Het kasteel zelf werd voor het eerst gedocumenteerd in 858 en heeft dus een bijzonder rijke geschiedenis. Oorspronkelijk diende het als een verdedigingsfort en later als residentie voor verschillende adellijke families. Door de eeuwen heen heeft het enkele renovaties en aanpassingen ondergaan. Je kan enkele ruimtes van het kasteel bezichtigen, alsook het museum waar je meer te weten komt over de geschiedenis van Schloss Laufen en de Rijnwatervallen.
Met de panoramalift naar boven en de Belvédèreweg naar beneden
Je kan hier via de zogenaamde Belvédèreweg naar beneden wandelen. Onderweg kom je nog langs verschillende uitkijkplatformen waar de Rijnwatervallen steeds beter zichtbaar zijn. Bij het platform Känzeli sta je letterlijk boven het kletterende water en bij Fischetz kom je via een smalle doorgang nog dichter bij de waterval. Deze twee uitkijkpunten zijn niet echt geschikt voor mensen die slecht ter been zijn, maar het gelijknamige uitkijkpunt Belvedere is wel toegankelijk met rolstoel en kinderwagen. Wie geen zin heeft om na de afdaling weer helemaal naar boven te klimmen, kan de panoramalift nemen. Die lift is trouwens al een attractie op zich, want onderweg geniet je van een fantastisch zicht op de waterval.
Ontspannende boottocht op de Rijn
Een leuke manier om Schaffhausen en omgeving te ontdekken, is een rondvaart op de Rijn. De rivier is hier verrassend rustig en groen. Het landschap verandert ook naargelang je er doorheen vaart. Je ziet een mooie mix van bossen, weilanden, houten bruggen en kleine dorpjes. Gewoon genieten van het mooie uitzicht op het landschap.
Nog leuker is om zo’n boottocht niet als rondvaart te zien, maar als vervoersmiddel tussen verschillende steden en dorpjes aan de Rijn. Neem bijvoorbeeld ’s ochtends de boot van Schaffhausen naar het pittoreske Stein am Rhein, bezoek daar de oude stad en neem later de trein terug. Of doe het omgekeerd. Zo combineer je twee van de mooiste plaatsen in de regio zonder dat je een hele dag in de auto hoeft te zitten. Boek hier je rondvaart op de Rijn.
Wijngaarden rond Schaffhausen
Omgeven door het prachtige Rijnlandschap met besneeuwde bergtoppen en bergmeren, zou je niet meteen denken dat de stad ook midden in een wijngebied ligt dat vooral bekendstaat om Pinot Noir. De regio heeft zelfs de grootste aaneengesloten wijnbouwzone van Duitstalig Zwitserland! Ongeveer 70 procent van de aangeplante druiven bestaat uit Pinot Noir. Rond plaatsen als Hallau en Wilchingen liggen wijngaarden tegen de heuvels en kan je verschillende wijnhuizen en wijnroutes bezoeken.
Panoramaroute Blauburgunderland
De naam verwijst naar de Blauburgunder, oftewel Pinot Noir, de druif die veel van de wijngaarden rond de stad siert. De circa 14 kilometer lange wandelroute begint bij de Siblingerhöhe en daar doe je zo’n 3,5 uur over. Je wandelt door het hart van het wijngebied, met onderweg ongeveer 220 hoogtemeters. Het is geen extreem zware wandeling, maar je bent wel een paar uur onderweg. Die inspanning wordt natuurlijk wel beloond met adembenemende uitzichten.
👉Tip: de mooiste periode om deze wandeling te doen is tussen juni en oktober, wanneer de wijnranken op hun mooist zijn. Ook leuk: in de late zomer en vroege herfst, tijdens de druivenoogst, krijg je bovendien een kijkje achter de schermen en zie je de wijnboeren volop aan het werk.
Onderweg kom je onder meer langs de Bergkirche St. Moritz uit 1491 en wandel je via de Wilchingerberg richting het wijndorpje Trasadingen, vlak bij de Duitse grens. Glooiende wijngaarden, groene bossen en de mooiste vergezichten wisselen elkaar hier voortdurend af. En nee hoor, je hoeft zeker geen wijnkenner te zijn om van deze wandeling te genieten.
OVERNACHTINGSTIP: Een leuke toevoeging aan je wandeling is overnachten in wijnvaten.
Wandelen in de omgeving van Schaffhausen
Je hoeft trouwens niet meteen 14 kilometer te wandelen om van de prachtige omgeving te genieten. Rond Schaffhausen liggen een paar kortere wandelroutes, zoals de Rheinfall-Rundweg, een wandeling van ongeveer 7 kilometer waarvoor je zo’n 1 uur en 50 minuten nodig hebt. De route begint bij Schloss Laufen, daalt af richting de rivier, loopt via de Rijnbrug naar de andere oever en brengt je vervolgens langs het water terug richting de Rheinfall.
Een andere interessante mogelijkheid is de ViaRhenana, een langeafstandswandelroute die de historische waterweg tussen Kreuzlingen aan de Bodensee en Basel volgt. Je hoeft natuurlijk niet de volledige 195 kilometer te wandelen. Vanuit Schaffhausen kan je bijvoorbeeld een etappe richting Rheinau wandelen. Die is ongeveer 14 kilometer lang en duurt rond de vier uur. Onderweg volg je de Rijn door bossen, natuurgebieden en rivierlandschappen en eindig je in Rheinau, bekend om zijn indrukwekkende barokke kloosterkerk.
Uitstapje naar de Untersee en Bodensee
Vanuit Schaffhausen is een uitstapje naar de Untersee of het Bodenmeer de moeite waard. Je kan dat doen aan de hand van een mooie cruise naar Kreuzlingen aan de Bodensee. Deze boten varen van april tot oktober en varen de Rijn af door Oost-Zwitserland. Je vaart daarbij over de Untersee, langs het kloostereiland Reichenau en door het kleine stadje Stein am Rhein met zijn beschilderde gevels. In Diessenhofen rijd je onder de overdekte houten brug door en vaar je langs de wijngaarden. Je kijkt overal je ogen uit.
Je kan ook gewoon de auto nemen en een dagje doorbrengen aan de Untersee of de Bodensee. Twee mooie meren, omgeven door een nog mooier landschap. Het pittoreske Stein am Rhein is de uitvalsbasis voor de Untersee, terwijl Konstanz en Lindau leuke steden zijn aan de Bodensee. Aan beide meren valt meer dan genoeg te zien en te doen. Van een boottocht tot een wandel- of fietstocht langs het water of genieten van een terrasje met uitzicht over het meer. Ook watersportliefhebbers hebben hier keuze genoeg: je kan er zwemmen, suppen, zeilen of kajakken.
Ontdek de leukste excursies aan de Bodensee
Verblijftips in Schaffhausen: waar overnachten?
Zoals je kan zien, valt er heel wat meer te beleven dan enkel een bezoekje aan de Rijnwatervallen. Een paar dagen doorbrengen in Schaffhausen is dus zeker een aanrader! Je kan overnachten in de oude binnenstad, op wandelafstand van de bezienswaardigheden en de imposante vesting. Verblijf je liever iets rustiger? Dan kan je eventueel verblijven buiten de stadsrand. Hieronder alvast twee van onze favoriete hotels in Schaffhausen:
- Hotel 2B, een traditioneel hotel uit midden van de 17de eeuw. Het hotel ligt in de oude binnenstad, voor de Münsterkirche én op wandelafstand van het treinstation. De kamers zijn ruim, uniek ingericht en er is een wintertuin op de binnenplaats van het hotel. Wie wil, kan lekker dineren in het hotelrestaurant waar men zowel Mexiaanse als Amerikaanse gerechten serveert: van fajitas tot hamburgers! Meer info en boeken.
- Hotel Kronenhof biedt uitzicht op de burcht Munot, stijlvolle kamers voorzien van comfortabele bedden en gratis gebruik van de spafaciliteiten. Verder is er ook een stube, een zomerterras en een fitnessruimte. Aan de overkant van het hotel kan je de wagen parkeren. Meer info en boeken.
Mis niets tijdens je verblijf in Zwitserland met onze reisgids
Wil je niets missen tijdens je vakantie in Zwitserland? Dan hebben we goed nieuws, want wij deden al het opzoekingswerk voor jou. Koop onze reisgids Zwitserland met een volledig uitgestippelde route langs alle bezienswaardigheden (+ gps-coördinaten). Eerst uitproberen? Download dan je gratis preview reisgids Zwitserland.