Vlieland bezoeken: wat zien en doen op het kleinste bewoonde waddeneiland van Nederland?
Van alle Waddeneilanden is Vlieland misschien wel het eiland waar de tijd het traagst tikt. Amper auto's en geen drukke boulevards vol winkels, op dit eiland heb je meer duinen dan straten. Met nog geen 1.100 inwoners is het bovendien het kleinste bewoonde Waddeneiland van Nederland, en dat voel je meteen.
Toch valt er wel wat te beleven op Vlieland, en dat vertellen we je graag. We sommen de mooiste plekjes van het eiland op, en geven je nog enkele tips om te overnachten op Vlieland.
Inhoud artikel
Vlieland: klein, tijdloos Waddeneiland
Wie hier aankomt met de veerboot, ruilt zijn auto in voor een fiets. Het eiland Vlieland is namelijk autovrij, op enkele auto's van inwoners na. Vlieland heeft welgeteld één dorp, en voor de rest is het duin, bos, strand en wadden.
Vlieland telde vroeger meer dan één dorp. Maar de zee had andere plannen. Eeuwenlang knabbelde ze aan de westkant van het eiland, tot er in 1736 niets anders opzat dan het dorp West-Vlieland helemaal te ontruimen. Zo werd het huidige dorp Oost-Vlieland het meest belangrijke stukje. Om te voorkomen dat het eiland ooit helemaal in twee zou splitsen, werden tussen 1900 en 1930 de Kroon's Polders aangelegd, een gebied dat vandaag nog altijd een van de mooiste natuurplekjes van Vlieland is.
Voor de overtocht vaar je vanuit Harlingen, de oude Friese havenstad die ook de uitvalsbasis is voor Terschelling. Rederij Doeksen verzorgt de verbinding: met de gewone veerboot ben je een dik uur onderweg, met de sneldienst schiet het op tot amper 45 minuten. Wel belangrijk om te weten: je auto blijft sowieso op het vasteland staan, die mag niet mee de boot op. Ook je fiets kan meestal niet mee, check op voorhand goed als je met je eigen tweewieler wil komen.
Waar ligt Vlieland?
Vlieland ligt in de Waddenzee, tussen Texel in het westen en Terschelling in het oosten. Vanuit het westen gerekend is het het tweede bewoonde Waddeneiland, en met amper 28 inwoners per vierkante kilometer is het na Schiermonnikoog de dunstbevolkte gemeente van heel Nederland. Op de kaart zie je makkelijk de ligging van Vlieland, en we hebben ook meteen de mooiste plekjes op het eiland voor jou aangeduid.
Het enige dorp Oost-Vlieland
Eenmaal aan wal in Oost-Vlieland sta je zo goed als meteen in het dorp, dat compact genoeg is om helemaal te voet te verkennen. Oost-Vlieland mag dan wel klein zijn, het dorpje heeft veel charme en karakter. De smalle straatjes, oude gevels en gezelligheid die je bij andere waddeneilanden soms mist. Het dorp voelt bijna op elk moment doorheen het jaar levendig aan. Zeker in het hoogseizoen lopen de terrasjes vol en heerst er een gemoedelijke sfeer met zowel de inwoners als de bezoekers. Zo is de Dorpstraat de belangrijke weg van de boot naar het strand.
Wil je toch wat meer rust en het dorp op een stil moment bewonderen? Dan heb je buiten het toeristisch seizoen genoeg kansen. Voor vele mensen is Oost-Vlieland dan op zijn mooist: alleen maar het geschreeuw van de meeuwen en het geklapper van vlaggen aan de vele bootjes in de haven.
Als je aankomt met Rederij Doeksen, kan je een aantal kanten op. Maar meestal loop je zo de waddendijk door, tussen de twee witte muren. Deze sluisdeur toont meteen hoe dit eiland altijd met de zee leeft. Neem gerust de tijd om gewoon wat rond te dwalen. Een paar plekjes die je hier zeker niet mag missen:
- Museum Tromp's Huys is het oudste huis van Vlieland, daterend uit 1575, en tegenwoordig een museum over het maritieme verleden van het eiland en de zeevaarders die er ooit woonden.
- De Nicolaaskerk is een van de oudste protestantse kerken van Nederland, gebouwd met hout dat de eilanders ooit uit de zee visten. Kijk zeker eens naar de kerkbanken en de preekstoel, gemaakt van juthout en een oud scheepsdeurtje.
- Het Loodshotel was ooit het gebouw van het loodswezen en de zeevaartschool, en niet toevallig het eerste gebouw van alle Nederlandse eilanden dat destijds op de telegraaf werd aangesloten.
- De vele terrasjes en winkeltjes langs de Dorpsstraat, ideaal voor een koffie, een lokaal streekgerecht of gewoon wat rondsnuffelen.
Het Drenkelingenhuisje
We trekken vanuit het dorp meteen naar het verste puntje van Vlieland: het Drenkelingenhuisje. Dit kleine houten hutje, op palen midden in de uitgestrekte zandvlakte van de Vliehors, oogt van ver als iets uit een film of sprookje. Wie na een zwarte tocht door de branding wist te overleven, kon hier vroeger schuilen tegen weer en wind. Met een signaal kon je hier hulp roepen, waardoor deze plek voor vele schippers het verschil maakte tussen leven of dood.
Het originele huisje hield het uiteindelijk niet vol tegen de elementen en raakte zwaar beschadigd door een storm. Op diezelfde plek, tussen paal 23 en paal 24, staat vandaag een exacte replica, gebouwd op de oorspronkelijke palen. Het is intussen uitgegroeid tot een van de populairste wandeldoelen van Vlieland, al is het allerminst een korte uitstap: reken op zo'n zeven kilometer langs het strand, in één richting. Wie liever niet de hele tocht te voet aflegt, kan zich ook laten meevoeren met een strandtaxi, een huifkar, of in de wintermaanden een 4x4.
Vliehors
Je moet er doorheen als je het houten hutje wil bereiken, de Vliehors. Dit immense, kale natuurgebied beslaat het volledige westelijke puntje van het eiland en bestaat uit een eindeloze afwisseling van zandvlaktes, duintjes en kwelders, voortdurend in beweging door wind en water. Hier hebben de weerselementen vrij spel, wat resulteert in een bijzonder dynamisch natuurgebied hier in Nederland.
De naam 'Vliehors' verwijst naar de horsen, de zandplaten die hier al eeuwen door eb en vloed ontstaan en weer verdwijnen. Precies dat zorgde er lang geleden voor dat het eiland zich langzaam van west naar oost verplaatste.
Wat ook bijzonder is, het gebied is nog altijd deels in gebruik als militair oefenterrein (zie militaire basis). Het kan dus zijn dat het stukje natuur tijdens je bezoek niet toegankelijk is. Als de Nederlandse krijgsmacht geen oefenmoment heeft, kan je als wandelaar of fietser de kale zandvlakte op, al is dat met de wind geen makkelijke tocht! Daarom raden we ook de Vliehors Expres aan, een rondrit met een huifkar/strandwagen die je met verhalen en muziek naar het uiterste puntje brengt. Onderweg maak je ook nog eens kans om zeehonden te spotten.
De Vuurtoren van Vlieland
De Vuurduin, of Vuurtoren Vlieland, moet je wel gezien hebben op het eiland. Je kan er niet omheen! De knalrode vuurtoren ligt bovenop het Vuurboetsduin, de hoogste duin van heel Friesland met een hoogte van 42 meter boven NAP. De Vuurduin, zoals de toren officieel heet, dateert uit 1876 en is met zijn 18 meter een van de kleinere vuurtorens van Nederland, maar wat hij aan hoogte mist, haalt hij dubbel in door zijn ligging. Vanop de duin heb je namelijk al een prachtig zicht.
Bunkermuseum Wn 12H
Verscholen in de Vlielandse duinen ligt Bunkermuseum Wn 12H. Het gaat om een compleet bunkercomplex uit de Tweede Wereldoorlog en is aangelegd door de Duitse bezetter als onderdeel van de Atlantikwall. Op Vlieland zelf bouwden de Duitsers destijds drie van dit soort stellingen, maar enkel dit complex overleefde de decennia daarna
Na de oorlog raakte het complex geleidelijk aan bedolven onder het duinzand en verdween het bijna helemaal uit het zicht. Tot in 2017 een groep vrijwilligers begon aan het opgraven en restaureren van de bunkers en loopgraven. Een paar jaar later, in 2020, was het resultaat daar in de vorm van het museum. Vandaag begin je je bezoek in de ontvangstbunker, waar een tentoonstelling en een korte film je meenemen doorheen de oorlogsjaren op het eiland. Daarna trek je zelf de loopgraven in, langs elf bunkers, uitzichtpunten en oude geschutsopstellingen, aangevuld met foto's, documenten en voorwerpen uit die periode.
De stranden van Vlieland
Vlieland heeft een van de langste stranden van alle waddeneilanden, en dat kan ook bijna niet anders met 17 kilometer aaneengesloten kustlijn. Het brede Noordzeestrand loopt over de volledige lengte van de west- en noordkant van het eiland, van vlak bij het dorp helemaal tot aan de Vliehors, en biedt alle ruimte om urenlang te wandelen zonder ook maar iemand tegen te komen.
Maar ook dichter bij het dorp vind je een plekje om languit in het zand te liggen. Het strand bij Oost-Vlieland is dan ook het populairst door de bereikbaarheid. De Noordoosthoek zorgt ook voor een mooi plekje met zonsopgang. Trek je verder westwaarts, dan wordt het al snel stiller en ruiger, tot je uiteindelijk uitkomt bij de eindeloze zandvlaktes van de Vliehors. Het zand leent zich bovendien uitstekend voor watersporten: denk aan suppen, kitesurfen, windsurfen of gewoon een frisse duik in de Noordzee.
Kroon's Polders
Als je al het zand even beu bent, moet je naar de Kroon's Polders. Ten zuidwesten van het dorp, op zo'n acht kilometer fietsen langs de Postweg, ligt een van de mooiste natuurgebieden van het eiland. Dit gebied bestaat uit vier polders die tussen 1900 en 1930 werden ingedijkt, niet toevallig in dezelfde periode als de aanleg van Bomenland, met als doel te voorkomen dat het smal wordende eiland ooit helemaal in twee zou splitsen. De polders zijn genoemd naar opzichter Kroon van Rijkswaterstaat, die destijds toezicht hield op de inpoldering.
Vandaag is dit stukje op het eiland uitgegroeid tot een waar vogelparadijs, met zo'n 70 verschillende soorten die hier broeden, rusten of voorbij zweven. Zelf de polders in mag niet, om de dieren te beschermen, maar met een begeleide excursie van de boswachter kan het wel. Toch is de wandeling rondom het gebied de moeite waard. Volg het Boswachterspad van zo'n 7 kilometer vanaf Hotel Posthuys en je passeert een vogelijkhut om van hieruit de vogels te spotten.
TIP: Neem sowieso een verrekijker mee. Vanuit de vogelkijkhut zie je bij wat geluk broedende lepelaars of zelfs de zeldzame nachtegaal, die in het voorjaar volop te horen is. Bekijk hier de beste verrekijkers
Rug van het Veen
Tussen Bomenland en het Vuurboetsduin ligt nog een leuk stukje Vlieland, genaamd de Rug van het Veen. Dit duingebied ten noorden van de Lange-Paal maakt deel uit van het begrazingsgebied van het eiland, waar Schotse hooglanders en soayschapen vrij rondlopen. Die dieren doen er dienst als natuurlijke grasmaaiers: door er te grazen, houden ze het duinlandschap open en voorkomen ze dat het helemaal dichtgroeit met struikgewas. Zo wordt het steeds een wilder en opener natuurgebied. Het maakt van dit stukje binnenland een mooie, verrassend afwisselende tussenstop tijdens een fiets- of wandeltocht dwars over het eiland.
Actief op Vlieland: fietsen, wadlopen en andere activiteiten
Op Vlieland moet je in beweging blijven! Van fietsen tot wadlopen en van paardrijden tot kitesurfen: het eiland leent zich uitstekend voor een actieve invulling tijdens je bezoek.
Op de fiets
Fietsen is op Vlieland zowat het beste wat je kan doen. Het eiland telt meer dan 25 kilometer aan fietspaden, kriskras door bossen, duinen, polders en kwelders. Ook zonder vaste route kom je vanzelf overal langs de mooiste plekjes. Fietsen huren kan op verschillende adressen in het dorp, en dat is voor de meeste bezoekers ook meteen de eerste stop na aankomst met de boot.
Wadlopen en boottochten
Een eiland in de Waddenzee zonder wadlopen, dat kan niet. Bij eb trekken gidsen van bezoekerscentrum De Noordwester regelmatig met kleine groepjes de blootgelegde zeebodem op, compleet met garnalennetje of pierenvork om zelf op zoek te gaan naar wat er allemaal onder het slik leeft. Wie liever droge voeten houdt, kan evengoed kiezen voor een boottocht over de Waddenzee, vaak in combinatie met een stop bij de zandplaten waar zeehonden massaal liggen te zonnen.
Nog meer activiteiten
Na het fietsen en wandelen moet je je zeker nog niet vervelen. Zo kan je ook nog paardrijden over het strand, kitesurfen of gewoon een frisse duik nemen. Vergeet ook niet om even te midgetgolfen, sportvissen of een potje handboogschieten. Ook blokarten, karten met een zeil, die je over het strand jagen met een stevige noorderwind.
Waar overnachten op Vlieland?
Vlieland is een klein eiland, maar toch leuk om een nachtje te spenderen. Zo moet je niet kijken naar de laatste veerboot en geniet je van de zonsopgang en -ondergang op het eiland. Op Vlieland vind je een tiental leuke plekjes om te overnachten, hier zijn onze twee favorieten:
- WestCord Strandhotel Seeduyn ligt op de eerste duinenrij, met uitzicht op zowel de duinen als de Noordzee, en is meteen ook het meest uitgebreide hotel van het eiland. Denk aan een binnenzwembad, sauna, stoombad en zelfs een eigen bowlingbaan, ideaal voor een regenachtige dag. Het dorp ligt op minder dan een kilometer, dus ook wie liever niet de hele dag op het strand doorbrengt, zit hier goed. Meer info en boeken
- Hotel Posthuys ligt juist aan de andere kant van het eiland, midden in de bossen bij de Kroon's Polders, op wandelafstand van het strand. Wie houdt van rust en natuur boven wellnessfaciliteiten, zit hier helemaal goed: het hotel is bovendien het start- en eindpunt van een van de mooiste wandelroutes van Vlieland, dwars door het vogelrijke Boswachterspad. Meer info en boeken